# Dwie strony jednego obrazu – zimowe miasteczko i kościół w Karnicach Hansa Hartiga Niektóre obrazy warto obejrzeć również od tyłu. Prezentowana w Galerii Małyska praca **Hansa Hartiga (1873–1936)** kryje na odwrociu drugą kompozycję: wnętrze kościoła w Carnitz, dzisiejszych Karnicach na Pomorzu Zachodnim. Na jednym kartonie spotykają się dwa odmienne nastroje. Z jednej strony widzimy barwny, ośnieżony zaułek z niewielką postacią pośród zabudowy. Z drugiej — pogrążone w półmroku wnętrze świątyni, drewniane krzesła i ławy. Historię dzieła uzupełnia informacja o jego sprzedaży odnotowanej w księdze artysty ponad sto lat temu. ## Zima pełna koloru Główna kompozycja nosi tytuł **„Winter im Städtchen” — „Zima w miasteczku”**. Hartig przedstawił ciasny zaułek, otoczony budynkami o nierównych fasadach i wysokich kominach. Śnieg zalega na dachach, występach murów oraz przedmiotach nagromadzonych na pierwszym planie. W głębi otwiera się wąskie przejście pomiędzy zabudowaniami. Niewielka, pochylona postać wprowadza do obrazu codzienne życie. Nie znamy jej zajęcia, ale gest i ustawienie sylwetki sprawiają, że scena zyskuje charakter krótkiej obserwacji miejskiej codzienności. Najbardziej zaskakuje kolorystyka. Zimowy motyw został zbudowany z ciepłych żółcieni, ochr, czerwieni i brązów, przełamanych błękitem, zielenią oraz turkusem. Śnieg przyjmuje refleksy otoczenia, a jego jasne płaszczyzny porządkują gęstą kompozycję. Wyraźne ślady pędzla dodają powierzchni energii. Z bliska można śledzić pojedyncze smugi farby; z większej odległości łączą się one w przestrzenny widok starej zabudowy. Lokalizacja miasteczka pozostaje nieustalona. ## Na odwrociu: kościół w Karnicach Druga strona obrazu zmienia nastrój oglądania. Zamiast jasnego śniegu i barwnych fasad pojawiają się przygaszone brązy, oliwkowe zielenie i szarości. Na pierwszym planie stoją trzy drewniane krzesła. Za nimi biegnie masywna konstrukcja ław, a dalej widoczne są ciemne elementy wyposażenia wnętrza. Fragment okna po lewej stronie przepuszcza światło, które delikatnie podkreśla krawędzie drewna i wybrane partie architektury. Według katalogu domu aukcyjnego Quentin jest to **studium wnętrza kościoła wiejskiego w Carnitz, wykonane w maju 1906 roku**. Dawna nazwa odnosi się do Karnic na Pomorzu Zachodnim. Rozpoznane miejsce nadaje tej kompozycji znaczenie wykraczające poza samo malarstwo. Przedstawienie może być materiałem do badań nad dawnym wyglądem i wyposażeniem świątyni. Aby ustalić dokładny punkt obserwacji oraz rozpoznać poszczególne elementy stolarki, potrzebne byłoby porównanie z historycznymi fotografiami i dokumentacją kościoła. ## Dwie kompozycje, dwa sposoby patrzenia Dwustronność pracy pozwala zestawić odmienne zainteresowania malarza. W zimowym zaułku Hartig skupia się na rytmie zabudowy, kontrastach kolorystycznych i ruchu pędzla. We wnętrzu kościoła ważniejsze stają się uporządkowanie przestrzeni, półmrok i subtelne różnice tonów. Nie wiemy, dlaczego artysta wykorzystał obie strony kartonu ani jaki odstęp czasu dzieli powstanie kompozycji. Nie należy więc automatycznie uznawać ich za zaplanowaną parę lub przypisywać obu do maja 1906 roku. Dla dzisiejszego odbiorcy tworzą jednak interesujące zestawienie. Pokazują, jak ten sam malarz reagował na otwartą przestrzeń miasteczka i zamknięte wnętrze świątyni. ## Numer 767 — ślad w księdze sprzedaży W opisie aukcyjnym Quentin przytoczono informację, że **„Zima w miasteczku” figuruje w księdze sprzedaży Hansa Hartiga pod numerem 767**. Według tego źródła obraz sprzedano **12 stycznia 1916 roku za 100 marek**. To ważny szczegół, ponieważ łączy konkretną kompozycję z historycznym zapisem dotyczącym działalności artysty. Pozwala również określić graniczną datę jej powstania: zimowy pejzaż istniał najpóźniej w dniu odnotowanej sprzedaży. Zapis nie oznacza jednak, że obraz namalowano w 1916 roku. Nie daje też pełnej wiedzy o jego późniejszych właścicielach. Informację o księdze przytaczamy za katalogiem aukcyjnym, zachowując rozróżnienie między datą sprzedaży a datą wykonania dzieła. ## Hans Hartig i krajobraz Pomorza Hans Hartig był niemieckim malarzem i grafikiem pochodzącym z Pomorza. Kształcił się w Berlinie, między innymi pod kierunkiem pejzażysty Eugena Brachta. W jego twórczości ważne miejsce zajmowały rzeki, porty, nadmorskie miejscowości i historyczna zabudowa. Artysta wielokrotnie podejmował motywy związane ze Szczecinem i okolicami Zalewu Szczecińskiego. Szczególnie bliskie było mu Nowe Warpno. Krajobraz interesował go jako przestrzeń zmieniającego się światła, pogody i codziennego życia. Zimowe widoki należały do istotnych tematów jego malarstwa. Przykładem jest także „Nabrzeże rybackie zimą” ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie, prezentowane na wystawie **„Hans Hartig. Wirtuoz pomorskiego krajobrazu”**. ## Dlaczego warto oglądać odwrocia obrazów? Odwrocie może zachować nalepkę wystawową, dawny numer inwentarzowy, zapis właściciela lub informację o miejscu powstania pracy. W tym przypadku odsłania całe drugie przedstawienie. Studium z Karnic poszerza sposób odczytania dzieła: obok zimowej sceny miejskiej otrzymujemy konkretny pomorski motyw i datę wskazaną w dokumentacji aukcyjnej. Z kolei informacja z księgi sprzedaży pozwala zajrzeć w historię zawodowej działalności malarza. Wartość kolekcjonerska takiego obiektu wynika z połączenia jego cech malarskich, tematu i zachowanych informacji. Dwustronność daje możliwość poznania dwóch kompozycji, nie oznacza jednak prostego podwojenia ceny obrazu. ## Obraz w Galerii Małyska **Hans Hartig (1873–1936)** **„Zima w miasteczku” / „Wnętrze kościoła w Karnicach”** Olej na kartonie malarskim, obustronnie Wymiary: **35,8 × 33,5 cm** Sygnatura na stronie głównej, w lewym dolnym rogu Zimowy pejzaż: wykonany najpóźniej 12 stycznia 1916 roku Studium kościoła: maj 1906 roku, według katalogu aukcyjnego Historia: wpis nr 767 w księdze sprzedaży artysty, przytoczony przez Auktionshaus Quentin Obraz prezentujemy w ofercie Galerii Małyska. Zapraszamy do kontaktu w sprawie dostępności, szczegółowych fotografii i możliwości obejrzenia obu kompozycji.
